Қазақстанда зейнетақы жинақтарын тұрғын үй жағдайын жақсартуға пайдалану қағидаларына өзгерістер енгізілді. Тиісті бұйрыққа Өнеркәсіп және құрылыс министрінің міндетін атқарушы 2026 жылғы 13 қаңтарда қол қойды, деп хабарлайды Алатау телеарнасы.
"2026 жылғы 1 қаңтардан бастап арнайы шот ашылғаннан кейін азамат тұрғын үй жағдайын жақсартуға арналған біржолғы зейнетақы төлемін алу үшін электронды өтініш толтырады. Өтініште арнайы шоттың нөмірі, қаражатты пайдалану мақсаты және қолжетімді сома көрсетіледі. Өтініш өтініш берушінің электронды цифрлық қолтаңбасымен расталады", — делінген құжатта.
Бұған дейін өтініште жеке табыс салығын ұстап қалу және аудару тәсілдері де көрсетілуі тиіс болатын.
Жаңартылған қағидаларға сай, біржолғы зейнетақы төлемдерін тұрғын үй жағдайын жақсартуға мына мақсаттарда пайдалануға болады:
— тұрғын үй сатып алуға алынған ипотекалық қарыздың негізгі қарызын толық немесе ішінара өтеу (бір банк қарызы шарты аясында жөндеу жұмыстарын жүргізу де осыған кіреді);
— тұрғын үй құрылыс жинақтары жүйесі арқылы жеке тұрғын үй салу, соның ішінде нысаналы мақсаты жеке тұрғын үй құрылысы немесе жеке қосалқы шаруашылық саналатын жер телімін сатып алу.
Сонымен қатар, біржолғы зейнетақы төлемдерімен толықтырылған тұрғын үй құрылыс жинақтары туралы шарт бойынша құқықтарды жұбайына және (немесе) жақын туыстарына беру мүмкіндігі сақталады.
Алайда мұндай құқықтарды үшінші тұлғаларға қайтадан беруіне жол берілмейді. Айта кету керек, бұрын бұл норма тұрғын үй құрылыс жинақтары салымы туралы шартқа қатысты қолданылған.
Өзгерістер тұрғын үй құрылыс жинақ банкі арқылы зейнетақы төлемдерін пайдалану тәртібін де нақтылайды. Атап айтқанда, белгіленген мерзімде растайтын құжаттар ұсынылмаған жағдайда, пайдаланылмаған қаражат өтініш берушінің БЖЗҚ-дағы зейнетақы шотына қайтарылады.
"Егер біржолғы зейнетақы төлемі арнайы шоттан қате түрде БЖЗҚ-ға қайтарылса, уәкілетті оператор өтініш берушінің келісімін алған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде БЖЗҚ-ға электронды хабарлама жолдайды", — деп атап өтті банк қате аударымдарға байланысты түсініктеме бере отырып.
Ал БЖЗҚ бұл хабарламаны алған сәттен бастап бес жұмыс күні ішінде қате қайтарылған соманы, өтініш берушінің жеке зейнетақы шотындағы қаражат көлемінен аспайтын мөлшерде, уәкілетті операторға қайта аударады. Кейін бұл қаражат өтініш берушінің арнайы шотына түседі.
Аталған бұйрық 2026 жылғы 31 қаңтардан бастап күшіне енеді. Ал кейбір нормалар 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданыла бастайды.
Елімізде енді әскерге шақырылғандарға несие берілмейді. Банктер мен микроқаржы ұйымдары әскерге шақыру жасындағы әлеуетті қарыз алушылардың мәртебесін тексеруге міндеттеледі. Егер азаматтың әскер қатарында қызмет өткеріп жатқаны анықталса, оған кредит беруден бас тартылады, деп хабарлайды Алатау телеарнасы.
Ауа райының бұзылуына байланысты Алматыда 1000-нан астам арнайы техника жұмылдырылады. Алматының қалалық қызметі қардың жаууына және күннің күрт суытуына дайын, деп хабарлайды Алатау телеарнасы.
Алдағы күндері қар жауып, сынап бағанасының төмендеуіне байланысты Алматының коммуналдық қызметі күшейтілген жұмыс режиміне ауыстырылды. Бұл туралы қаланың коммуналдық инфрақұрылымды дамыту басқармасы мен тұрғын үй инспекциясының өкілдері айтты.
«Қазгидромет» РМК мәліметінше, 15 қаңтардан 16 қаңтарға қараған түні Алматыда жауған қар 17 қаңтар кешке дейін жалғасады. 16 қаңтарда түнгі және күндізгі ауа температурасы –5…–7 градус шамасында болады. Ал 17 қаңтарда түнде ауа температурасы –11…–13 градусқа дейін төмендеп, күндіз –7…–9 градус шамасында сақталады.
Осыған байланысты 15 қаңтардан бастап қаладағы барлық коммуналдық қызмет күшейтілген режимде жұмыс істеуге көшірілді. Өндірістік базаларда жүргізушілер, механизаторлар мен жол саласы жұмысшыларының тәулік бойғы кезекшілігі ұйымдастырылды.
Көктайғақтың алдын алу мақсатында қар жауғанға дейін арнайы техника орналастырылатын аумақтарда 210 құм себетін көлік кезекшілікке қойылады. Сонымен қатар алдын ала негізгі магистральдық көшелерге сұйық реагенттер себілмек.
Тәулік бойы 1030 бірлік арнайы техника, сондай-ақ жеке ұйымдардан тартылатын 200 техника мен 2710 жол саласы жұмысшысы жұмылдырылады. Аула аумақтарын тазалау жұмыстарына 1790 жұмысшы мен 256 бірлік арнайы техника тартылады. Бұған қоса, жолдың қауіпті учаскелерінде, еңіс пен жоталарда, сондай-ақ жолайырықтарына кіріп-шығатые жолдарға көктайғақтың алдын алу және оны уақытылы жою үшін 75 жедел бригада жол жамылғысының жағдайын үздіксіз бақылап отырады.
Сонымен қатар Алматы қаласының Құтқару қызметі 16 бірлік арнайы техника мен 50 қызметкерді тарта отырып, тәулік бойы кезекшілік ұйымдастырады. Қалалық Төтенше жағдайлар департаменті тарапынан 53 бірлік арнайы техника мен 244 адамнан тұратын жеке құрам кезекшілік атқарады.
Аудан әкімдіктерінде атқарылып жатқан жұмыстардың орындалуын бақылау мақсатында тәулік бойғы кезекшілік енгізіледі.
Күннің күрт суытуына, көктайғақтың пайда болуына, жолда қардың нығыздалып қатуына және тротуарларда мұз қатуына байланысты қала тұрғындарынан қауіпсіздік шараларын сақтау сұралады. Жүргізушілерге қозғалыс жылдамдығын азайтып, көлік арасындағы арақашықтықты ұлғайту және шұғыл маневр жасамау ұсынылады.
Жүргізу тәжірибесі аз автокөлік иелеріне жеке көлікпен жүруден уақытша бас тартып, қоғамдық көлікті пайдалануға кеңес беріледі. Ал жүргіншілерге тротуарларда абай болу, сондай-ақ көпқабатты үйлердің маңында сақтық таныту ұсынылады, себебі шатырдан қар құлауы мүмкін.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Қазақстан банк секторының 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жай-күйі туралы деректерді жариялады. 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының банк секторында 23 екінші деңгейдегі банк бар, оның ішінде 15 банк шетелдік қатысумен, оның ішінде 10 еншілес банк, деп хабарлайды Алатау телеарнасы.
1 желтоқсандағы жағдай бойынша банк секторының активтері негізінен несие портфелінің 42,4 трлн теңгеге дейін 0,8%-ға өсуі есебінен ағымдағы жылғы қарашада 0,8%-ға ұлғайып, 68,3 трлн теңге құрады (2025 жылдың басынан 11,0%-ға өсу).
Екінші деңгейдегі банктердің өтімділігі жоғары активтері 19,8 трлн теңге немесе активтердің 29,0%-ына тең болды, бұл банктерге өз міндеттемелеріне толық көлемде қызмет көрсетуге мүмкіндік береді.
Екінші деңгейдегі банктердің экономикаға берген кредиттері 2025 жылғы қарашада 0,7%-ға 39,4 трлн теңгеге дейін ұлғайды (2025 жылдың басынан 16,8%-ға өсу). Бұл ретте, ұлттық валютада берілген кредиттер 1,2%-ға 36,0 трлн теңгеге дейін өсті, шетел валютасында берілген кредиттер, негізінен, теңге бағамының АҚШ долларына қатысты 3,4%-ға нығаюы аясында теріс қайта бағалау нәтижесінде 3,4 трлн теңгеге дейін 4,5%-ға төмендеді. Теңгемен берілген кредиттердің үлес салмағы 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша 91,3%-ға жетті (01.01.2025 ж. — 91,2%).
Бизнес субъектілеріне берілген кредиттер базалық мөлшерлеменің 2025 жылғы қазанда 16,5%-дан 18%-ға өсуі аясында 2025 жылғы қарашада 0,2%-ға 14,8 трлн теңгеге дейін (2025 жылдың басынан бастап 13,5%-ға өсу) төмендеп кетті. Бұл ретте ірі бизнеске берілген қарыздар 2,2%-ға 5,3 трлн теңгеге дейін төмендеді, ШОБ субъектілеріне 0,8%-ға 6,5 трлн теңгеге дейін ұлғайды, жеке кәсіпкерлерге 1,5%-ға 3,1 трлн теңгеге дейін өсті.
Салалар бөлінісінде ағымдағы жылғы 11 айда кредиттердің өсуі барлық салада байқалады. Атап айтқанда:
ауыл шаруашылығында — 512 млрд теңгеге дейін 6,4%-ға,
өнеркәсіпте — 4,9 трлн теңгеге дейін 11,5%-ға,
көлікте — 921 млрд теңгеге дейін 3,0%-ға,
ақпарат және байланыста — 210 млрд теңгеге дейін 36,8%-ға,
саудада — 4,1 трлн теңгеге дейін 18,4%-ға,
құрылыста — 807 млрд теңгеге дейін 18,9%-ға өскен.
2025 жылғы қарашада бизнес субъектілеріне 1,6 трлн теңге сомаға жаңа қарыздар берілді, бұл 2024 жылдың сәйкес айымен салыстырғанда 14,3%-ға кем. Бұл ретте, 2025 жылғы 11 айда бұл көрсеткіш 17,5 трлн теңгені құрады, бұл 2024 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 8,7%-ға көп.
Бизнес субъектілеріне ұлттық валютада берілген кредиттер бойынша сыйақының орташа алынған мөлшерлемесі 2025 жылғы қарашаның қорытындысы бойынша 22,3%-ды құрап, 0,3 п. т. өсті. Ірі бизнеске және ШОБ субъектілеріне теңгемен кредиттер бойынша сыйақының орташа алынған мөлшерлемесі 20,1%-ды, ДК — 30,4%-ды құрады.
"Халыққа берілген кредиттер бір айда 1,2%-ға ұлғайып, 24,6 трлн теңгеге жетті (2025 жылдың басынан 18,8-ға өсу). Кредиттер құрылымында тұтынушылық қарыздар 1,4%-ға 16,6 трлн теңгеге дейін өсті. Бір айда ипотекалық кредиттер 1,1%-ға 6,8 трлн теңгеге дейін ұлғайды. 2025 жылғы қарашада халыққа берілген жаңа қарыздар 1,6 трлн теңгені құрады. Бұл ретте 2025 жылғы 11 айда бұл көрсеткіш 17,8 трлн теңгені құрады, бұл 2024 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 9,6%-ға көп. Сонымен қатар қарашада халыққа ұлттық валютада берілген кредиттер бойынша сыйақының орташа алынған мөлшерлемесі бөліп төлеуге берілген қарыздар үлесінің ұлғаюы аясында 1,6 п. т. азайып, 18,2%-ды құрады. Ипотекалық қарыздар бойынша орташа алынған сыйақы мөлшерлемесі 9,6%, тұтынушылық қарыздар бойынша 19,1% шамасында болды", — делінген хабарламада.
Кредит портфелінің сапасы жоғары деңгейде сақталып отыр. 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша банк секторы бойынша 90 күннен астам мерзімі өткен берешегі бар қарыздар (NPL90+) деңгейі өткен ай деңгейінде сақталып, несие портфелінің 3,7%-ын немесе 1,6 трлн теңгені құрады.
Бизнеске берілген кредиттерде NPL90+ қарыздардың үлесі 2,6% немесе 456 млрд теңге болды (01.01.2025ж. — 2,1% немесе 304 млрд теңге). 2025 жылғы қараша айында халыққа берілген кредиттер бойынша проблемалық берешектің үлесі 4,6%-ға немесе 1,3 трлн теңге тең (01.01.2025 ж. — 3,8% немесе 790 млрд теңге).
Жұмыс істемейтін қарыздарды провизиялармен өтеу жоғары деңгейде сақталып отыр және 63,3% шамасында (01.01.2025 ж. — 67,0%).
Банк секторының міндеттемелері 2025 жылғы қарашада негізінен РЕПО операцияларының 17,2%-ға өсуі нәтижесінде 0,1%-ға 57,9 трлн теңгеге дейін (2025 жылдың басынан бастап 10%-ға өсу) ұлғайды.
Депозиттік ұйымдардағы резиденттердің депозиттері 2025 жылғы қарашада негізінен шетел валютасындағы депозиттердің АҚШ долларына қатысты теңге бағамының нығаюы аясында 9,3 трлн теңгеге дейін 1,8%-ға төмендеуі нәтижесінде 0,5%-ға 44,5 трлн теңгеге дейін азайды. Ұлттық валютадағы депозиттер 0,2%-ға 35,1 трлн теңгеге дейін төмендеді. Нәтижесінде 2025 жылғы 1 қарашада долларландыру деңгейі 21,0% мөлшерінде болды (01.01.2025 ж. — 22,5%).
Заңды тұлғалардың депозиттері негізінен шетел валютасындағы депозиттердің 1,0%-ға 4,9 трлн теңгеге дейін азаюы нәтижесінде 2025 жылғы қарашада 0,4%-ға 19,8 трлн теңгеге дейін төмендеді. Шетел валютасындағы депозиттердің 2,6%-ға 4,4 трлн теңгеге дейін азаюына байланысты жеке тұлғалардың депозиттері 0,6%-ға 24,6 трлн теңгеге дейін кеміді.
Банктік емес заңды тұлғалардың ұлттық валютадағы мерзімді депозиттері бойынша сыйақының орташа алынған мөлшерлемесі 2025 жылғы қарашада 16,8%-ды (01.01.2025ж. — 14,0%), жеке тұлғалардың депозиттері бойынша — 14,8%-ды (01.01.2025ж. — 13,2%) құрады.
Банктердің меншікті капиталы 2025 жылғы қарашада негізінен ағымдағы жылдың бөлінбеген таза пайдасының өсуі нәтижесінде 4,6%-ға 10,4 трлн теңгеге дейін (2025 жылдың басынан бастап 17,2%- ға өсу) ұлғайды. 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша негізгі капиталдың жеткіліктілік коэффициенті (к1) 19,5%-ды (01.01.2025ж. — 20,4%), меншікті капиталдың жеткіліктілік коэффициенті (к2) — 20,7% мөлшерінде (01.01.2025ж. — 22,0%) болды, бұл заңнамада белгіленген нормативтерден едәуір асып түседі және банк секторындағы әлеуетті тәуекелдерді өтеуді қамтамасыз етеді.
2025 жылғы қаңтар-қарашада банктердің таза пайдасы 2,5 трлн теңге шамасында болды, бұл 2024 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 7,2%-ға артық. Банк активтерінің рентабельділігі (RОА) 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша 4,2%-ды (01.11.2025ж. — 4,3%), капиталдың рентабельділігі (ROE) — 28,8%-ды (01.11.2025 ж. — 29,3%) құрады.
Елімізде қаңтар айының ортасында қатты аяз болады. Казгидромет болжамына сүйенсек, -38 градус суық түспек, деп хабарлайды Алатау телеарнасы.
"Қазақстан аумағына суық антициклон келе жатыр. Біздің республикамыздың аумағы арқылы тез ауысып, ол алдымен солтүстікке барады. Содан кейін елдің қалған бөлігінде ауа температурасы айтарлықтай төмендейді", - дейді синоптиктер.
